Eet die kikker: waarom sommige ideeën in je hoofd blijven zitten

Fijn dat je Werknotities leest. Ik schrijf hier over leiderschap en gedragsverandering. Deze keer: waarom je sommige ideeën maar niet kunt vergeten.

Hoe komt dit? Het komt niet per definitie doordat het de beste ideeën zijn. Het kan zitten in de manier waarop deze ideeën zijn verpakt. Sommige zijn namelijk verpakt in mooie metaforen. Ons brein onthoudt beelden beter dan letterlijke taal. Een sterk beeld blijft plakken. Of je dat nu wilt of niet.

Neem Eat That Frog (eet die kikker) van Brian Tracy, een van de bekendste boeken over time management. Het idee zit in de titel: begin je dag met het moeilijkste wat je moet doen. Check dus niet eerst je e-mail, maar start met dat rapport dat deze week echt af moet. Heb je die kikker eenmaal doorgeslikt, dan gaat de rest van de dag ineens een stuk relaxter.

Eerlijk gezegd las ik dit boek zelf niet. Ik gebruik het hier als voorbeeld omdat de boektitel een sterke metafoor is die je onthoudt.

Een metafoor is een soort beeldspraak: je gebruikt een woord voor iets anders waarmee het een overeenkomst vertoont.

Zo vergelijkt Japke-d. Bouma in een mooi NRC-artikel over de onzin van vergaderen medewerkers die al die vergaderverzoeken maar accepteren met makke schapen:

“Vergaderingen zijn [...] vaak geldverspilling want eentje waar 14 mensen een uur zitten, kost geen uur, maar 14 uur. Nu kunnen we dit natuurlijk allemaal als makke schapen slikken zoals we dat al járen doen, maar we zouden ook onze mond eens open kunnen trekken op het werk.” Japke-d. Bouma in de NRC

Plakwoorden: waarom metaforen blijven hangen

Metaforen zijn plakwoorden: ze zorgen ervoor dat ideeën blijven hangen. De Griekse filosoof Aristoteles noemde het goed gebruiken van metaforen ooit de hoogste vorm van taalbeheersing. Niet omdat metaforen zo precies zijn, maar juist omdat ze iets laten zien wat lastig in exacte taal te vatten is.

Communicatiewetenschappers Pradeep Sopory en James Price Dillard analyseerden tientallen studies naar de overtuigingskracht van metaforen. Hun conclusie is dat metaforen iets beter overtuigen dan letterlijk taalgebruik. Het effect wordt een stuk groter als de metafoor nieuw is en vroeg wordt gebruikt. Brian Tracy had het met die kikker in zijn titel dus goed gezien.

Hersenonderzoek laat zien waarom metaforen kunnen werken. Metaforische taal activeert niet alleen taalgebieden, maar ook gebieden die betrokken zijn bij geheugen en gevoel, zoals de hippocampus en de amygdala. Een goede metafoor begrijpen we niet alleen; we zien en voelen haar ook.

“Nieuwe metaforen kunnen tot nieuwe inzichten leiden en daarmee tot nieuwe realiteiten.”  George Lakoff, Metaphors we live by.

Wat betekent dit voor je werk?

Hoe kan je metaforen gebruiken? Ten eerste kan je een probleem invoelbaar maken. Zo bedacht ik de metafoor van “welzijnsmuren” (welfare walls): de muren waarover burgers moeten klimmen voordat ze hulp van de overheid krijgen. Voor veel burgers zijn die muren zo hoog dat ze hulp - zoals huurtoeslag - mislopen waar ze wel recht op hebben.

Maar let op: metaforen verhullen ook. Of, zoals wetenschapsfilosofen Herman de Regt en Hans Dooremalen zeggen: metaforen kunnen ons het bos insturen. Noem mensen “human resources” en de aandacht verschuift ongemerkt van wie zij zijn naar wat zij voor de organisatie opleveren.

En tot slot: pas op voor afgezaagde metaforen. Als je mensen oproept om ‘out of the box’ te denken, roep je vooral irritatie op.

Vond je dit waardevol? Dan ken je vast iemand die er ook wat aan heeft. Doorsturen waardeer ik ❤️.

Tot de volgende keer,

Lars

Dit stuk verscheen in de nieuwsbrief Werknotities. Om deze te ontvangen, kan je je inschrijven.